|
 |
Teunuléh nyoë ban geupuphôn. Droëneuh jeuët neubantu andam atawa neutamah lom asoë teunuléh nyoë.
|
|
Amirika Carékat (bahsa Inggréh: United States of America) nakeuh saboh neugara republik federal nyang na di wilayah Amirika Utara nyang teudong nibak 50 boh nanggroe beunagi ngon saboh distrik federal distrik nang nanggroë Washington DC. Amirika Carékat meuceue ngon Meksiko ngon Lhôk Meksiko blah tunong, ngon Kanada blah utara, blah barat meuceue ngon La'ôt Pasifik ngon blah timu ngon La'ôt Atlantik. Duwa neugara beunagi Amirika Carékat nakeuh meuklèh ngon tanoh darat Amirika, Alaska ngon Hawaii. Alaska na di ujông barat la'ôt Amirika Barôh, meuceuë ngon Kanada blah rot timu ngon Rusia blah rot barat nyang geupisah ngon Seulat Bering. Salang Hawaii nakeuh pulo-pulo lam La'ôt Pasifik. Amirika Carékat na cit meupadum boh wilayah tritori di pasifik ngon Karibia. Luwah wilayah 3,79 juta mil persegi (9,83 juta km2) ngon jumeulah ureuëng neuduëk na 315 juta droë, Amirika Carékat nakeuh na lam dapeuta neugara nyang luwah keu lhèe atawa keu peuët di dônya, bak jumeulah ureuëng duëk neugara nyan na lam dapeuta ureuëng duëk keu lhèe pléng ramèe di dônya. Amirika Carékat nakeuh saboh bansa nyang jeuet nibak le-le bansa ngon meumacam reusam budaya, rab mandum bansa na di Amirika Carékat nyang phôn that teuka bak ureuëng nyang geu Imigrasi u Amirika Carékat dari ban sigom dônya.[1] Ikeulim ngon bumoë Amirika Carékat jeuet cit meumacam ragam ngon neugara nyoe jeuet keu teumpat neutinggai meumacam spesies.
Bansa Indian phôn trôh keunan dari Asia lam keunira 15.000 thôn nyang ka leupah. Dudoë lam thôn 1500 M, trôh keunan bansa Iërupa ngon teuka peunyakét ta'eun jeuet keu meukureuëng bansa Indian disinan. Migrasi ngon penjajahan bansa Iëupa di Amirika phôn that geumula bak keunira thôn 1600, lé Imperium Britania nyang geukheun ngon Kolonisasi Amirika.
Amirika Carékat geubeuntôk nibak lhèe blah boh Koloni Inggréh nyang meubeunteuëng panyang nibak pasi la'ôt Atlantik, nyang geupeukeumang sistem ekonomi siyasat, sistem siyasat demokrasi nyang teudong keudroë ngon meuklèh nibak Inggréh. Meuseuliséh antara Inggréh ngon koloni-koloni nyang na di Amirika meuseubab keu bicah Revolusi Amirika. Bak 4 uroë buleuën 7 thôn 1776, ngon pakat bulat, utôsan dari 13 koloni Inggréh Geupeunyata Meurdéka Amirika Carékat, nyang jeuet keu punca teudong neugara Amirika Carékat. Neugara barô nyoe meuhasé geupeutalô Inggréh lam Prang Revolusi. Prang nyoe nakeuh prang cok meurdéka phôn nyang meuhasé geupeutalô keurajeuën raya Iërupa.[2][3] Konstitusi nyang geunguy bak masa nyan phôn geu peugot bak 17 uroë buleuën 9 thôn 1787; padum-padum boh amandemen geupeugot dudoë lom nibak nyan. Siplôh amandemen phôn nyang bak kolektif geuturi ngon Bill of Rights, geupeusah bak thôn 1791 ngon geuatô jaminan hak-hak sipil dasar ngon hudép bibeuëh.
Ureuëng neuduëk aseuli ngon koloni Iërupa[andam]
Ureuëng neuduëk aseuli Amirika nakeuh ureuëng jameun nyang geu migrasi dari Asia, phôn-phôn that geumula bak keunira 40.000 sampoë 12.000 thôn nyang ka leupah.[4] Padum-padum boh reusam lagèe budaya Mississippi pra-Columbia, ka geupeukeumang buët meugoë nyang hayeuë bak watèe nyan, peuneudong nyang meugah, ngon masyarakat nyang saboh padan ngon neugara. Lheuëh peujeunaja Iërupa ngon ureuëng meuniaga geumeuturi ngon ureuëng duëk aseuli, meujuta droë ureuëng duëk aseuli nyang maté meuseubab ngon peunyakét nyang dimèee le awak teuka nyan.[5]
Hubông luwa[andam]
.svg)
